Νευραλγία Τριδύμου Ένας από τους χειρότερους πόνους του ανθρώπου

by manager
Νευραλγία Τριδύμου - Ένας από τους χειρότερους πόνους του ανθρώπου
 

Νευραλγία Τριδύμου Ένας από τους χειρότερους πόνους του ανθρώπου

 
Εικ.1: Νευραλγία τριδύμου- ένας από τους χειρότερους πόνους του ανθρώπου
Εικ.1: Νευραλγία τριδύμου- ένας από τους χειρότερους πόνους του ανθρώπου

Η νευραλγία τριδύμου είναι ένας από τους χειρότερους πόνους που μπορεί να υποστεί ο άνθρωπος (Εικ.1). Οφείλεται στις μη φυσιολογικές ηλεκτρικές εκφορτίσεις των κυττάρων του τριδύμου νεύρου, οι οποίες στις περισσότερες περιπτώσεις μπορούν να ελεγχθούν με χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής. Εάν η φαρμακευτική αγωγή δεν επιφέρει βελτίωση τότε χειρουργικές τεχνικές χρησιμοποιούνται για να προξενήσουν βλάβη ή να αποσυμπιέσουν το νεύρο.

Εικ.2: Η ανατομική πορεία του τρίδυμου νεύρου
Εικ.2: Η ανατομική πορεία του τρίδυμου νεύρου

Η νευραλγία του τριδύμου είναι μία σχετικά σπάνια κατάσταση, που αφορά στο 5ο κρανιακό νεύρο του εγκεφάλου (V: τρίδυμο νεύρο), το οποίο είναι υπεύθυνο για την αισθητική νεύρωση του προσώπου και αποτελείται από τρεις κλάδους (Εικ.2).

 

 

 

Εικ.3: Οι περιοχές αισθητικής νεύρωσης του τριδύμου νεύρου
Εικ.3: Οι περιοχές αισθητικής νεύρωσης του τριδύμου νεύρου

Τα ηλικιωμένα άτομα προσβάλλονται συχνότερα από τα νεότερα και οι γυναίκες περισσότερο από τους άνδρες. Στις περισσότερες περιπτώσεις προσβάλλονται ο 2ος και ο 3ος κλάδος, ενώ σπανιότερα ο 1ος (μετωπιαίος) (Εικ.3). Ο πόνος χαρακτηρίζεται από ισχυρά επεισόδια διαξιφιστικού πόνου («σουβλιές») τύπου ηλεκτρικών εκκενώσεων («σαν ηλεκτρικό ρεύμα»), στην μία πλευρά του προσώπου και κατά μήκος της διαδρομής του νεύρου, τα οποία επανέρχονται πολλές φορές στη διάρκεια της ημέρας και διαρκούν μόλις λίγα δευτερόλεπτα. Αυτές οι επαναλαμβανόμενες προσβολές μπορεί να διαρκέσουν μέχρι και λίγα λεπτά ή ώρες και συχνά συνοδεύονται από δακρύρροια (δάκρυα), ερυθρότητα του δέρματος και επώδυνη σύσπαση των προσβληθέντων μυών. Τα επεισόδια αυτά μπορεί να προκληθούν αυτόματα, συχνά όμως ενεργοποιούνται από τα επονομαζόμενα εκλυτικά ερεθίσματα (άγγιγμα του δέρματος του προσώπου, χασμουρητό, φτάρνισμα, ξύρισμα, βούρτσισμα των δοντιών, πόση υγρών, μάσηση, ομιλία, γέλια κ.λπ.).

Μεταξύ των επεισοδίων οι ασθενείς συνήθως δεν αισθάνονται κανένα πόνο (Εικ.4).

Εικ.4: Ζώνες προσβολής και συνδυασμοί αυτών
Εικ.4: Ζώνες προσβολής και συνδυασμοί αυτών

Θεραπευτικές επιλογές

Η θεραπεία για τον πόνο χρειάζεται να ξεκινήσει άμεσα, προκειμένου να αποφευχθεί η δημιουργία μνήμης πόνου, η οποία οδηγεί στον χρόνιο πόνο. Επιπλέον, πόνος που δεν έχει αντιμετωπιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα είναι πολύ δύσκολο να θεραπευτεί. Ο στόχος της θεραπείας του πόνου είναι η εξάλειψη του πόνου ή η ανακούφιση από αυτόν, με τη βοήθεια ορισμένων μεθόδων, οι οποίες μπορεί να περιλαμβάνουν τη χρήση φαρμάκων ή όχι. Η ολοκληρωτική απαλλαγή από τον πόνο δεν είναι πάντοτε εφικτή. Η επιλογή της αποτελεσματικής θεραπείας, κατάλληλης για έναν συγκεκριμένο ασθενή, η λεπτομερής επεξήγηση της θεραπείας και η ενεργητική συμμετοχή του ασθενούς είναι σημαντικοί παράγοντες για την επιτυχημένη διαχείριση του πόνου. Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του νευροπαθητικού αυτού πόνου, χρησιμοποιήθηκαν αρχικά για τη θεραπεία των επιληπτικών κρίσεων (αντισπασμωδικά) και τη θεραπεία της κατάθλιψης (αντικαταθλιπτικά). Η επιλογή ισχυρότερων αναλγητικών από την ομάδα των οπιούχων, μπορεί να είναι χρήσιμη. Η αποτελεσματική αγωγή συχνά περιλαμβάνει συνδυασμό διαφόρων φαρμάκων.

Αντισπασμωδικά

Τα αντισπασμωδικά δημιουργήθηκαν αρχικά για την θεραπεία των επιληπτικών κρίσεων. Παρόλα αυτά, αποδείχθηκαν αποτελεσματικά και στη θεραπεία νευροπαθητικού πόνου (νευραλγία), καθώς οι δύο καταστάσεις εμφανίζουν κοινά χαρακτηριστικά όσον αφορά την αιτιοπαθογένεια τους. Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει υπερδιέγερση των νευρικών κυττάρων και υπερβολική μετάδοση ερεθισμάτων. Τα αντισπασμωδικά φάρμακα ισορροπούν αυτά τα νευρικά κύτταρα και σταματούν τη συνεχή μετάδοση των ερεθισμάτων.

Αντικαταθλιπτικά

Τα αντικαταθλιπτικά, αρχικά σχεδιασμένα για τη θεραπεία της κατάθλιψης, αποτελούν σήμερα σημαντικό μέρος της θεραπευτικής αγωγής του νευροπαθητικού πόνου, ιδίως σε περιπτώσεις που υπάρχει αίσθημα καυσαλγίας μεγάλης διάρκειας.

Οπιοειδή αναλγητικά

Η μορφίνη και άλλα οπιούχα, στην κατηγορία των φαρμάκων που είναι γνωστά ως οπιοειδή αναλγητικά. Η δράση τους αφορά συγκεκριμένες περιοχές νεύρων, τους «οπιούχους υποδοχείς», παρεμποδίζοντας τη διέγερση των νευρικών κυττάρων. Αναλγητικά που περιέχουν οπιούχα, χρησιμοποιούνται στην αντιμετώπιση πολύ ισχυρών πόνων (π.χ. μετά από εγχείριση ή στη μακροχρόνια θεραπεία του χρόνιου πόνου). Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι τα οπιούχα φάρμακα τελευταίας γενιάς δεν σχετίζονται με εθισμό. Και στις τρεις κατηγορίες φαρμάκου ο γιατρός* είναι σε θέση να μειώνει σταδιακά τη δόση, ώστε να σταματήσει η λήψη του φαρμάκου μέσα σε λίγες ημέρες.

Άλλες συντηρητικές μέθοδοι θεραπείας που χρησιμοποιούνται στην αντιμετώπιση της νευραλγίας τριδύμου είναι διάφορες φυσικές μέθοδοι (π.χ. χρήση θερμών επιθεμάτων), η εφαρμογή διαδερμικής ηλεκτρικής νευρικής διέγερσης (TENS), βελονισμός, ψυχολογικές μέθοδοι θεραπείας (π.χ. αποδοχή του πόνου, τεχνικές χαλάρωσης, ψυχοθεραπεία). Εάν η φαρμακευτική αγωγή δεν επιφέρει βελτίωση τότε χειρουργικές τεχνικές χρησιμοποιούνται για να προξενήσουν βλάβη ή να αποσυμπιέσουν το νεύρο.

Αγνή Γιακουμή, Γναθολόγος-Οδοντίατρος, Κλινική εξειδίκευση στην Αντιμετώπιση Στοματοπροσωπικού Πόνου & Κρανιογναθικών Διαταραχών

 

Άψογη εικόνα με οδοντικές όψεις

by manager

 

Άψογη εικόνα με οδοντικές όψεις

 

Οι οδοντικές όψεις προστατεύουν και δημιουργούν υγιή και καλαίσθητα χαμόγελα.

 

Οι οδοντικές όψεις είναι πολύ λεπτές κατασκευές, με πάχος σαν έναν φακό επαφής, εξατομικευμένα κατασκευασμένες στο επιθυμητό χρώμα του δοντιού και σχεδιασμένες να καλύπτουν την πρόσθια επιφάνειά του, βελτιώνοντας την εμφάνισή του. Οι όψεις συγκολλούνται στα δόντια, διορθώνοντας το χρώμα, το σχήμα, το μέγεθος και το μήκος τους. Μπορούν να κατασκευαστούν από πορσελάνη ή από ρητίνη. Οι πορσελάνινες όψεις δεν προσροφούν χρωστικές, με αποτέλεσμα να μην αλλοιώνεται το χρώμα τους σε βάθος χρόνου κάτι το οποίο συμβαίνει με τις όψεις ρητίνης. Επίσης, οι όψεις πορσελάνης έχουν τη δυνατότητα να μιμηθούν τις οπτικές ιδιότητες του φυσικού δοντιού σε σχέση με την αντανάκλαση του φωτός, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τις όψεις ρητίνης. Το υλικό επιλογής για την κάθε περίπτωση θα πρέπει να συζητηθεί με τον οδοντίατρο για την επίτευξη του καλύτερου αποτελέσματος.

Τί οδοντιατρικά προβλήματα μπορούν να διορθώσουν οι όψεις;

  • Δυσχρωμίες από απονευρώσεις, από λήψη φαρμάκων (π.χ. Τετρακυκλίνες) ή από μεγάλου μεγέθους εμφράξεις που έχουν αλλοιώσει το χρώμα του φυσικού δοντιού
  • Αποτριβές δοντιών λόγω μακροχρόνιου βρυγμού
  • Σπασίματα δοντιών μεγαλύτερου μεγέθους ή ξεφλουδίσματα
  • Δυσαρμονία στο σχήμα και τη θέση των δοντιών
  • Διαστήματα μεταξύ των δοντιών

Ποιά είναι η διαδικασία κατασκευής των όψεων;

Συνήθως η διαδικασία κατασκευής των όψεων απαιτεί τρία ραντεβού στο οδοντιατρείο. Στο πρώτο, γίνεται λεπτομερής εξέταση και συζήτηση για τη διαδικασία, στο δεύτερο προετοιμάζονται τα δόντια και λαμβάνονται τα απαραίτητα αποτυπώματα για την κατασκευή τους και στο τρίτο τοποθετούνται. Στα ίδια ραντεβού, μπορούν να κατασκευαστούν από μία έως πολλαπλές όψεις.

Πρώτο ραντεβού – Διάγνωση και σχέδιο θεραπείας: Το πρώτο ραντεβού απαιτεί τη συναργασία του γιατρού με τον ασθενή, προκειμένου να κατανοηθούν οι επιθυμίες και οι ανάγκες του ασθενούς. Είναι σημαντικό ο ασθενής να δώσει στον γιατρό να καταλάβει ποιές είναι οι απαιτήσεις του και ποιο το αποτέλεσμα που επιθυμεί. Πρέπει να συνεργαστούν προς την κοινή τους κατεύθυνση, που είναι το τέλειο αισθητικό, λειτουργικό και βιολογικό αποτέλεσμα. Κατά τη διάρκεια του πρώτου ραντεβού, ο γιατρός εξετάζει το στόμα για να εξακριβώσει αν οι όψεις ενδείκνυνται για τον συγκεκριμένο ασθενή, εξηγείται η διαδικασία κατασκευής τους και λαμβάνονται ακτινογραφίες, έαν είναι απαραίτητο, καθώς και κάποια αρχικά αποτυπώματα.

Δεύτερο ραντεβού – Προετοιμασία των δοντιών: Για την προετοιμασία των δοντιών για τις όψεις συνήθως απαιτείται η αφαίρεση περίπου μισού χιλιοστού της αδαμαντίνης του δοντιού –περίπου τόσο είναι και το πάχος της όψης. Αφαιρείται αδαμαντίνη μόνο από την πρόσθια πλευρά του δοντιού, μιάς και η όψη δεν το καλύπτει όλο περιμετρικά. Έπειτα, ο γιατρός θα πάρει αποτυπώματα των δοντιών μετά την προετοιμασία τους για την ακριβή και λεπτομερή κατασκευή των όψεων. Χρειάζονται περίπου 2-5 εργάσιμες ημέρες για τη συγκεκριμένη κατασκευή, κατά τις οποίες ο ασθενής φορά προσωρινές αποκαταστάσεις.

Τρίτο ραντεβού – Συγκόλληση: Πρίν την τελική συγκόλληση των όψεων στα δόντια, ο γιατρός θα τις δοκιμάσει και θα κάνει τις απαραίτητες ρυθμίσεις. Θα ελεγχθούν η εφαρμογή, η αισθητική και το χρώμα τους, τα οποία θα πρέπει να ικανοποιούν τα απαραίτητα κριτήρια τόσο του ασθενούς, όσο και του γιατρού. Ο ίδιος ο ασθενής θα πρέπει να ελέγξει τις όψεις στον καθρέφτη και να δοκιμάσει να μιλήσει με αυτές. Αφού η πρόβα έχει πάει καλά, τα δόντια θα καθαριστούν και οι όψεις θα συγκολληθούν. Για τη συγκόλλησή τους χρησιμοποιούνται ειδικές κονίες με συγκεκριμένες ιδιότητες και έντονη συγκολλητική δυνατότητα. Έπειτα, θα καθαριστούν οι περίσσειες της κονίας με μεγάλη προσοχή και θα ελεγχθεί η σύγκλειση. Θα γίνουν οι απαραίτητες ρυθμίσεις ξανά και θα γυαλιστούν εκ νέου. Είναι πολύ πιθανό ο γιατρός σας να θέλει να σας ξαναδεί μετά από κάποιες ημέρες για μια επανεξέταση.

Ποιά είναι τα πλεονεκτήματα των όψεων;

  • Παρέχουν πολύ φυσικό αποτέλεσμα
  • Η πορσελάνη είναι πολύ φιλική και ανεκτή ως υλικό από τους μαλακούς ιστούς (ούλα)
  • Το χρώμα των όψεων πορσελάνης μένει αναλλοίωτο στον χρόνο
  • Το χρώμα των όψεων είναι επιλογή του ίδιου του ασθενούς
  • Οι όψεις δεν απαιτούν την αφαίρεση μεγάλης ποσότητας οδοντικής ουσίας όπως απαιτείται στη στεφάνη (θήκη), ενώ ταυτόχρονα αποτελούν ανθεκτική και πολύ καλαίσθητη εναλλακτική

Ποιά είναι τα μειονεκτήματα των όψεων;

  • Η διαδικασία είναι μη αναστρέψιμη
  • Οι όψεις πορσελάνης είναι λιγότερο οικονομικές από τις όψεις ρητίνης
  • Η πορσελάνη δύσκολα επιδιορθώνεται έαν σπάσει ή ξεφλουδίσει
  • Λόγω της αφαίρεσης αδαμαντίνης, το δόντι μπορεί να αποκτήσει κάποια ευαισθησία στο θερμό και στο ψυχρό
  • Οι όψεις δεν αλλάζουν χρώμα και, αν κάποιος ασθενής επιθυμεί να κάνει λεύκανση στα υπόλοιπα δόντια του, ίσως να δημιουργηθεί δυσχρωμία. Για τον λόγο αυτό, καλό θα ήταν να πραγματοποιηθεί η λεύκανση πριν την κατασκευή των όψεων
  • Σπάνια, μπορεί κάποια όψη να ξεκολλήσει. Προς αποφυγήν αυτού του ενδεχομένου, θα πρέπει να αποφεύγονται συνήθειες όπως το δάγκωμα των νυχιών, μολυβιών, πάγου ή άλλων αντικειμένων.
  • Τα δόντια που έχουν όψεις διατρέχουν και αυτά τον κίνδυνο τερηδονισμού όπως ένα κανονικό δόντι. Η όψη, δηλαδή, δεν παρέχει ολόκληρη κάλυψη του δοντιού όπως η θήκη
  • Οι όψεις δεν ενδείκνυται σε ασθενείς με εκτεταμένες τερηδόνες, αδύναμα δόντια, ενεργές περιοδοντικές νόσους, εκτεταμένα σπασίματα δοντιών και έλλειψη αδαμαντίνης
  • Οι ασθενείς που κάνουν βρυγμό, δεν είναι καλοί υποψήφιοι για όψεις

Για πόσο καιρό διαρκούν οι όψεις;

Συνήθως οι όψεις διαρκούν από 8 έως 20 χρόνια. Μετά από αυτό το διάστημα, χρειάζονται αντικατάσταση.

Χρειάζονται οι όψεις ειδική φροντίδα;

Οι όψεις δεν απαιτούν κάποια ιδιαίτερη φροντίδα, πέραν αυτής που απαιτείται σε κάθε στοματική κοιλότητα. Είναι απαραίτητο το καθημερινό βούρτσισμα, η χρήση νήματος και, ίσως συμπληρωματικά, η χρήση μεσοδόντιας βούρτσας.

Υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις των όψεων;

Φυσικά και υπάρχουν άλλες λύσεις, όπως είναι οι όψεις ρητίνης και οι στεφάνες (θήκες). Οι όψεις είναι μία ενδιάμεση λύση με αντοχή στον χρόνο και εξαιρετικά αισθητικά αποτελέσματα. Είναι μία λύση που διορθώνει μεγαλύτερα προβλήματα από αυτά που διορθώνει η ρητίνη και μικρότερα από αυτά που διορθώνει η στεφάνη.

 

Διαχείριση του ενδοδοντικού πόνου

by manager
 
 
 

Διαχείριση του ενδοδοντικού πόνου

Τα στοιχεία ενάντια στα οπιοειδή

 

Παρόλο που, ιστορικά, τα οπιοειδή έχουν χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση τόσο του προθεραπευτικού όσο και του μεταθεραπευτικού οδοντικού πόνου, η υπερσυνταγογράφηση αυτών των φαρμάκων έχει συμβάλει σε μία επιδημική κατάχρηση των οπιοειδών στις ΗΠΑ. Νέες ομοσπονδιακές και πολιτειακές νομοθετικές ρυθμίσεις έχουν στόχο τον περιορισμό της συνταγογράφησης οπιοειδών, σε μία προσπάθεια να περιοριστεί η κατάχρηση τόσο των νομίμως όσο και των παρανόμως λαμβανόμενων οπιοειδών. Υπό το φως αυτών των δεδομένων, οι οδοντίατροι θα πρέπει να επανεξετάσουν τις συνταγογραφικές τους συνήθειες και να τις ευθυγραμμίσουν με τις βασιζόμενες στην τεκμηρίωση στρατηγικές διαχείρισης του πόνου. Η κατανόηση τόσο του τρόπου μετάδοσης του πόνου όσο και της φαρμακολογίας των διαθέσιμων θεραπευτικών μεθόδων, όπως επίσης και της συγκριτικής τους αποτελεσματικότητας, θα μπορέσει να φωτίσει τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα της μη οπιοειδούς διαχείρισης του πόνου στην ενδοδοντία.

Συχνά, ο πόνος αποτελεί την κινητήρια δύναμη που κάνει τους ασθενείς να αναζητήσουν κάποια οδοντιατρική θεραπεία. Για την αντιμετώπιση τόσο της προθεραπευτικής ενόχλησης όσο και του προβλεπόμενου μεταθεραπευτικού πόνου, οι οδοντίατροι και οι γιατροί που παρέχουν υπηρεσίες επείγουσας ανάγκης, ιστορικά, έχουν συμπεριλάβει τα οπιοειδή ως μέρος του φαρμακολογικού οπλοστασίου. Ως αποτέλεσμα, πολλοί ασθενείς βρίσκονται στη θέση να αναμένουν μία συνταγή οπιοειδών, όταν αντιμετωπίζουν έναν οδοντικό πόνο. Αυτή η θεραπευτική προσέγγιση, όμως, έχει συμβάλει σε μία ευρεία κατάχρηση οπιοειδών στις ΗΠΑ. Ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για μία δραματοποιημένη κατάσταση ή όχι, υπάρχουν ανέκδοτα στοιχεία που δείχνουν ότι οι ασθενείς που έλαβαν μία συνταγή οπιοειδών για οδοντικό πόνο συχνά ελάμβαναν πολλαπλές επαναλαμβανόμενες συνταγές για αυτά τα φάρμακα για ένα χρονικό διάστημα 30 έως 180 ημερών. Επιπλέον, οι οδοντίατροι συνταγογραφούν οπιοειδή πιο συχνά από ό,τι άλλοι γιατροί για ασθενείς ηλικίας 10 έως 19 ετών, έναν πληθυσμό που βρίσκεται σε υψηλό κίνδυνο για την ανάπτυξη διαταραχών κατάχρησης ουσιών. Συνεπώς, οι γιατροί θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα οπιοειδή συνταγογραφούνται εάν –και μόνον εάν- προσφέρουν μεγαλύτερες πιθανότητες αποτελεσματικότητας, παρά τους εγγενείς κινδύνους τους.

Η πρόσφατη αναφορά του Υπουργείου Υγείας των ΗΠΑ σχετικά με την εξάρτηση δίνει προτεραιότητα στις στρατηγικές πρόληψης και οι οδοντίατροι, όπως και άλλοι επαγγελματίες περίθαλψης υγείας, αντιμετωπίζουν μία έντονη πίεση να βρουν λύση απέναντι στην κρίση των οπιοειδών. Καθώς υπάρχουν σύνολα στοιχείων που υποστηρίζουν ότι τα οπιοειδή συχνά δεν προσφέρουν το υψηλότερο επίπεδο ελέγχου του πόνου, οι γιατροί θα πρέπει να επανεξετάσουν τις συνταγογραφικές τους συνήθειες και να τις ευθυγραμμίσουν με τις βασιζόμενες στην τεκμηρίωση στρατηγικές διαχείρισης του πόνου. Σε συνδυασμό με προσεγγίσεις βασιζόμενες στις πολιτικές, αυτές οι δράσεις είναι δυνατόν να περιορίσουν την κρίση κατάχρησης των οπιοειδών στις ΗΠΑ.

 

Προσπάθειες δημόσιας πολιτικής για τη μείωση της συνταγογράφησης οπιοειδών

Προωθούνται νομικές ενέργειες μεγάλης κλίμακας σε ομοσπονδιακό και πολιτειακό επίπεδο, σε μία προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η κρίση σε επίπεδο πολιτικής. Η ομοσπονδιακή νομοθεσία, υπό τη μορφή του άρθρου S.524, η Γενική Πράξη Εξάρτησης και Απεξάρτησης, υπογράφηκε σε νόμο από τον Πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα, τον Ιούλιο του 2016. Προβλέπει μία ομάδα εργασίας ειδικά αφιερωμένη στην καθιέρωση των καλύτερων πρακτικών για τη διαχείριση του πόνου, όπως επίσης και την εκπαίδευση για τη συνταγογράφηση σύμφωνα με τους κανόνες της FDA. Εκτός από αυτές τις ομοσπονδιακές προσπάθειες, σε όλη τη χώρα έχει δρομολογηθεί ειδική για κάθε πολιτεία νομοθεσία με σκοπό να βοηθήσει στον περιορισμό της επιδημίας της κατάχρησης των οπιοειδών. Για παράδειγμα, η πολιτεία του Βερμόντ πέρασε την Πράξη 173, τον Ιούνιο του 2016. Αυτή η πράξη δίνει συγκεκριμένες οδηγίες στον Επίτροπο Υγείας για την πιο αυστηρή παρακολούθηση και ρύθμιση της συνταγογράφησης των οπιοειδών, τόσο στα σημεία παροχής όσο και στα σημεία διάθεσης. Η νομοθεσία ενθαρρύνει επιπλέον τον Επίτροπο Υγείας να υιοθετήσει συγκεκριμένους κανόνες όσον αφορά στη συνταγογράφηση των οπιοειδών ακολουθώντας μικρές ιατρικές διαδικασίες, συμπεριλαμβανομένου ενός περιορισμού του μέγιστου αριθμού χαπιών που μπορούν να συνταγογραφηθούν σε μία ορισμένη χρονική περίοδο, όπως επίσης και της απαραίτητης προϋπόθεσης επαναληπτικών εξετάσεων πριν την συνταγογράφηση πρόσθετων φαρμάκων. Παρόμοιες νομοθεσίες έχουν προταθεί και έχουν περάσει σε πολιτειακό επίπεδο σε όλη τη χώρα. Εκτός από τους πολιτειακούς και ομοσπονδιακούς κανονισμούς, τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ έχουν δώσει τις δικές τους συστάσεις προς τους κλινικούς να παρέχουν συμβουλευτική υποστήριξη στους ασθενείς τους και να εξετάζουν φάρμακα εναλλακτικά των οπιοειδών για τον έλεγχο του πόνου, όταν αυτά είναι αποτελεσματικά και διαθέσιμα.

Παρόλο που αυτές οι προσπάθειες σε επίπεδο πολιτικής μπορεί να έχουν μία επιτυχή επίδραση αλλαγής της κρίσης, οι ίδιο οι γιατροί θα πρέπει να ασκήσουν μία συντονισμένη προσπάθεια να μειώσουν την περιττή συνταγογράφηση οπιοειδών. Υπό το φως αυτής της δράσης, αποτελεί καθήκον των επαγγελματιών παροχής οδοντιατρικής περίθαλψης να αντιμετωπίζουν τον πόνο των ασθενών χρησιμοποιώντας στρατηγικές που βασίζονται στην τεκμηρίωση, αλλά και να εκπαιδεύουν τους ασθενείς σχετικά με τη διαχείριση του πόνου.

 

Παθοφυσιολογία του οδοντογενούς πόνου

Για να μπορέσει κάποιος να διαχειριστεί αποτελεσματικά τον πόνο, θα πρέπει κατ’ αρχήν να κατανοήσει τη γέννηση του οδοντικού πόνου και τον τρόπο που αυτός γίνεται αντιληπτός από το κεντρικό νευρικό σύστημα. Οι πολφικοί και περιακρορριζικοί ιστοί είναι δομές με πυκνή νεύρωση, οι οποίες αισθάνονται και αντιδρούν στο τοπικό περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένων αλλαγών που προκαλούνται από την οδοντική νόσο. Για παράδειγμα, ο πολφικός ιστός είναι πλήρης τόσο από ίνες Α δέλτα όσο και από ίνες C. Οι ίνες C αντιδρούν άμεσα στους διαμεσολαβητές φλεγμονής, όπως αυτοί που ανευρίσκονται στην μη αντιστρεπτή πολφίτιδα, όπως επίσης και τα βακτήρια και τα υποπροϊόντα τους. Όταν διεγερθούν, αυτά τα νεύρα του πολφού, μαζί με νευρικούς κλάδους στους περιακρορριζικούς ιστούς, μεταδίδουν ένα σήμα κατά μήκος των κλάδων του τριδύμου νεύρου της άνω ή της κάτω γνάθου μέσω του στρογγύλου ή του ωοειδούς τρήματος, αντίστοιχα. Τα σώματα των νευρικών κυττάρων αυτών των πρωτοταγών αισθητικών νευρώνων εντοπίζονται στο γάγγλιο του τριδύμου στον μέσο κρανιακό βόθρο. Αυτές οι ίνες, κατόπιν, δημιουργούν συνάψεις στον ουραίο δευτερογενή πυρήνα στο μυελώδες ραχιαίο κέρας. Δευτεροταγείς νευρώνες προβολής διασχίζουν τη μέση γραμμή στη σύναψή τους στον θάλαμο και, στη συνέχεια, τριτοταγείς νευρώνες οδεύουν προς τον φλοιό του εγκεφάλου. Στον φλοιό, πραγματοποιείται η αντίληψη και η ερμηνεία του πόνου. Οποιαδήποτε διακοπή κατά μήκος της περιγραφείσας διαδρομής μπορεί να είναι χρήσιμη για τη διαχείριση της ενόχλησης, συμπεριλαμβανομένης τόσο κεντρικής όσο και περιφερικής διακοπής. Για παράδειγμα, ο πόνος μπορεί να αλλοιωθεί περιφερικά αντιμετωπίζοντας τη λοίμωξη ή τη φλεγμονή ή αλλοιώνοντας τη νευρική μετάδοση. Μπορεί επίσης να επιτευχθεί κεντρική αντιμετώπιση του πόνου, μεταβάλλοντας τη νευρική απόκριση.

Τα τελευταία χρόνια, έχει εμφανιστεί ένας όγκος έρευνας επάνω στην αντιμετώπιση του οξέος οδοντικού πόνου, με παράδειγμα τη διάγνωση ενός οξέος ακρορριζικού αποστήματος όπου δεν μπορεί να επιτευχθεί παροχέτευση, μιας συμπτωματικής ακρορριζικής περιοδοντίτιδας ή μιας μη αντιστρεπτής πολφίτιδας. Στις Εικ. 1 και 2 απεικονίζεται ένα παράδειγμα ενός οξέος ακρορριζικού αποστήματος. Αυτές οι καταστάσεις αντιπροσωπεύουν τυπικά την πιο έντονη ενόχληση που μπορούν να νιώσουν οι ασθενείς και, συνεπώς, λειτουργούν ως ένα εξαιρετικό μοντέλο για τη διαχείριση του πόνου. Οι στρατηγικές θεραπεία για αυτά τα ζητήματα και άλλες επώδυνες καταστάσεις περιλαμβάνουν τόσο οριστικές θεραπείες για τη διαγνωσμένη κατάσταση όπως επίσης και συμπληρωματική φαρμακευτική διαχείριση.

Η κύρια θεραπεία θα πρέπει, κατ’ αρχήν και κατά κύριο λόγο, να είναι η οριστική θεραπεία για την επώδυνη κατάσταση, συνήθως είτε με τη διενέργεια ενδοδοντικής θεραπείας ή με την εξαγωγή του προσβεβλημένου δοντιού. Αυτό είναι ουσιώδους σημασίας, καθώς η ταχεία οριστική θεραπεία θα ελαχιστοποιήσει το χρονικό διάστημα για το οποίο οι ασθενείς θα χρειαστούν φαρμακευτική θεραπεία. Ωστόσο, υπάρχουν μέτρα συμπληρωματικής φαρμακευτικής θεραπείας για τον έλεγχο του πόνου, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης τοπικών αναισθητικών όπως και της λήψης μη συνταγογραφούμενων αναλγητικών από το στόμα, όταν η θεραπεία δεν είναι δυνατόν να αρχίσει αμέσως. Τα αντιβιοτικά θα πρέπει να χρησιμοποιούνται με συνετό τρόπο, σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν οξείες ή ταχέως εξελισσόμενες λοιμώξεις, που περιλαμβάνουν οίδημα ή συστηματική εμπλοκή και θα συμβάλουν στην ελάττωση του πόνου, καθώς μειώνουν το οίδημα. Τα αντιβιοτικά δεν έχουν καμία χρησιμότητα στην αντιμετώπιση της μη αντιστρεπτής πολφίτιδας ή του οξέος πόνου και, ως εκ τούτου, δεν θα πρέπει να βασίζεται κανείς σε αυτά για την άρση του πόνου. Η υπερσυνταγογράφησή τους θα μπορούσε να οδηγήσει στην ακούσια επίπτωση της αυξημένης αντοχής στα αντιβιοτικά ανάμεσα στον γενικό πληθυσμό.

 

Τοπική αναισθησία

Η τοπική αναισθησία, ένα απαραίτητο μέρος της οριστικής θεραπείας, προσφέρει στοχευμένη άρση του πόνου για τη διαχείριση της έντονης ενόχλησης. Παρόλο που, ιστορικά, οι πάροχοι ιατρικής και οδοντιατρικής περίθαλψης επείγουσας ανάγκης συνταγογραφούν οπιοειδή όταν η οριστική θεραπεία δεν μπορεί να παρασχεθεί αμέσως, η διενέργεια τοπικής αναισθησίας μπορεί, και θα πρέπει, να θεωρείται ως μία βιώσιμη εναλλακτική μέθοδος. Η τοπική αναισθησία μπορεί να παράσχει στους ασθενείς αναλγησία διάρκειας αρκετών ωρών, χωρίς τις συστηματικές επιδράσεις των χορηγούμενων από το στόμα αναλγητικών, μέχρις ότου μπορέσει να πραγματοποιηθεί η οριστική οδοντιατρική θεραπεία.

Τα τοπικά αναισθητικά προκαλούν τη διακοπή της διεργασίας του πόνου περιφερικά, σταματώντας τη μετάδοση των νευρικών παλμών του πόνου από τους περιφερικούς νευρώνες προς τον εγκέφαλο. Αποκλείουν τους διαύλους νατρίου στους περιφερικούς νευρώνες, εμποδίζοντας την εκπόλωση του επηρεαζόμενου νεύρου, αποκλείοντας έτσι τον νευρικό παλμό του πόνου. Η διήθηση με τοπικό αναισθητικό είναι χρήσιμη για την αντιμετώπιση της ενόχλησης στα δόντια της άνω γνάθου, όπως επίσης και για τους προγομφίους και τα πρόσθια δόντια της κάτω γνάθου, ενώ, για τα οπίσθια δόντια της κάτω γνάθου, συνιστάται στελεχιαία αναισθησία του κάτω φατνιακού νεύρου. Ωστόσο, οι κλινικοί θα πρέπει να έχουν υπ’ όψιν τους ότι ο βαθμός επιτυχίας για την επίτευξη πολφικής αναισθησίας με μία στελεχιαία του κάτω φατνιακού ως μοναδικής αναισθητικής μεθόδου είναι σχετικώς χαμηλή, αναφερόμενη ότι είναι μεταξύ του 15% και του 57%. Γι’ αυτό το λόγο, για την επιτυχή θεραπεία των οπισθίων δοντιών της κάτω γνάθου, συχνά είναι απαραίτητη η διενέργεια συμπληρωματικής αναισθησίας. Σύμφωνα με μία τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμασία, η διήθηση της παρειακής περιοχής με αρτικαΐνη αποδείχθηκε ότι ήταν η πιο επιτυχημένη τεχνικής συμπληρωματικής αναισθησίας, όταν αυτή συνδυαζόταν με μία στελεχιαία αναισθησία του κάτω φατνιακού νεύρου.

Τα αναισθητικά μακράς δράσης, όπως η βουπιβακαΐνη, είναι χρήσιμα για την επίτευξη αυξημένη αναισθησίας για αρκετές ώρες περισσότερο από τα βραχύτερης δράσης εναλλακτικά αναισθητικά, αλλά επίσης έδειξαν μία μείωση του πόνου, πέραν του αυξημένου χρόνου αναισθησίας. Οι ωτορινολαρυγγολόγοι παρατήρησαν αυτό το μετα-αναισθητικό φαινόμενο σε παιδιά που υποβάλλονταν σε διαδικασίες αφαίρεσης αμυγδαλών και αδενοειδών εκβλαστήσεων. Όταν προεγχειρητικά χορηγείτο βουπιβακαΐνη, παρατηρείτο μία στατιστικά σημαντική μείωση στον πόνο για χρονικό διάστημα μέχρι πέντε ημέρες μετεγχειρητικά, σε σύγκριση με ασθενείς στους οποίους δεν χορηγείτο αυτό το αναισθητικό. Αυτό είναι ιδιαιτέρως χρήσιμο για τη διαχείριση του μεταθεραπευτικού πόνου μετά από οδοντιατρική θεραπεία. Για παράδειγμα, μετά από ενδοδοντική χειρουργική, όπου η μετεγχειρητική ενόχληση είναι συνήθως μικρής διάρκειας, με τη μέγιστη ενόχληση να εμφανίζεται μέσα στην αμέσως μετεγχειρητική περίοδο, τα αναισθητικά μακράς δράσης μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση της πιο έντονης περιόδου του πόνου.

 

Εναλλακτικά αναλγητικά από το στόμα

Παρόλο που η οριστική θεραπεία των οδοντικών καταστάσεων θα πρέπει να αποτελεί τον κύριο στόχο της παροχής περίθαλψης σε ασθενείς που πονούν και η τοπική αναισθησία μπορεί να βοηθήσει σε αυτό, μπορεί να είναι πλεονεκτική ή απαραίτητη η διαχείριση του πόνου με φάρμακα. Τα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα που είναι χρήσιμα για την αντιμετώπιση του πόνου περιλαμβάνουν τόσο τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ) όσο και την ακεταμινοφαίνη (παρακεταμόλη). Η ιβουπροφαίνη είναι το πλέον μελετημένο ΜΣΑΦ για τον οδοντικό πόνο, πιθανώς λόγω του υψηλής ασφάλειας προφίλ του φαρμάκου αυτού και έχει βολική δοσολογία. Η ιβουπροφαίνη θεραπεύει τη φλεγμονή και εξασφαλίζει τη δράση της αποκλείοντας τα ένζυμα κυκλοοξυγενάση 1 και κυκλοοξυγενάση 2, τα οποία εμποδίζουν την παραγωγή προσταγλανδινών, οι οποίες εμπλέκονται στη μετάδοση του πόνου (Εικ. 3). Σύμφωνα με τον κατασκευαστή, η μέγιστη συνιστώμενη δόση ιβουπροφαίνης είναι 3.200 mg/ημέρα. Η ακεταμινοφαίνη έχει διπλή δράση: αναστέλλει τη σύνθεση της προσταγλανδίνης περιφερικά και δρα κεντρικά αλληλεπιδρώντας με τους κανναβινοειδείς και σερετονεργικούς υποδοχείς (Εικ. 4). Σύμφωνα με τον κατασκευαστή, η μέγιστη συνιστώμενη δόση ακεταμινοφαίνης είναι 3.000 mg/ημέρα.

Τα οπιοειδή που συνταγογραφούνται συνήθως για τον οδοντικό πόνο περιλαμβάνουν την κωδεΐνη, την υδροκωδόνη, την οξυκωδόνη και την τραμαδόλη. Αυτά τα φάρμακα μπορούν να συνταγογραφηθούν από μόνα τους ή σε συνδυασμό με ακεταμινοφαίνη. Τα οπιοειδή ασκούν τη δράση τους αλληλεπιδρώντας με τους μ- και κ-υποδοχείς στο κεντρικό νευρικό σύστημα και αλλοιώνουν την αντίληψη του πόνου (Εικ. 5). Μπορούν να δημιουργήσουν μία αίσθηση ευφορίας και να μειώσουν το άγχος. Έτσι, ακόμη και εάν είναι πιθανόν να μην προσφέρουν πλήρη ανακούφιση από τον πόνο, ενδεχομένως να κάνουν τους ασθενείς να ασχολούνται λιγότερο με τον πόνο που νιώθουν. Τα οπιοειδή συνοδεύονται από μία πληθώρα παρενεργειών, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται η ναυτία, ο έμετος, η δυσκοιλιότητα, τα ψυχοκινητικά προβλήματα και η καταστολή του ΚΝΣ.

Παρόλο που θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι ένα φάρμακα που δρα κεντρικά θα προσέφερε σημαντικά μεγαλύτερη ανακούφιση από τον πόνο από ό,τι τα φάρμακα που δρουν περιφερικά, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι ισχύει το αντίθετο. Ο πίνακας της Οξφόρδης επιτρέπει στους γιατρούς να συγκρίνουν συστηματικά την αποτελεσματικότητα των φαρμάκων όσον αφορά στον μέτριο έως οξύ πόνο. Αυτός ο πίνακας δείχνει ότι 800 mg ιβουπροφαίνης είναι αποδεδειγμένα πιο αποτελεσματικά όσον αφορά στην αντιμετώπιση του οξέος οδοντικού πόνου από άλλα διαθέσιμα συνταγογραφούμενα και μη συνταγογραφούμενα αναλγητικά, συμπεριλαμβανομένων αυτών που στη σύνθεσή τους περιέχουν ναρκωτικές ουσίες. Επιπλέον, ο συνδυασμός ιβουπροφαίνης και ακεταμινοφαίνης προσφέρει μεγαλύτερη ανακούφιση από τον πόνο από το κάθε ένα από αυτά τα φάρμακα ξεχωριστά και σημαντικά μεγαλύτερη από τους συνδυασμούς ακεταμινοφαίνης και οπιοειδών φαρμάκων, τόσο μετά από ενδοδοντική θεραπεία όσο και μετά από εξαγωγή τρίτων γομφίων. Ένας συνδυασμός 400 mg ιβουπροφαίνης και 500 mg ακεταμινοφαίνης που λαμβάνονται μαζί κάθε έξι ώρες παρέχει αποτελεσματική ανακούφιση από τον πόνο, παραμένοντας ταυτόχρονα αρκετά κάτω από τις μέγιστες συνιστώμενες ημερήσιες δόσεις για κάθε φάρμακο. Επιπλέον, χρησιμοποιώντας αυτές της χαμηλότερες δόσεις μπορούν να μειωθούν οι ανεπιθύμητες δράσεις, κυρίως από το γαστρεντερικό, που σχετίζονται με τις υψηλές δόσεις ιβουπροφαίνης. Χρησιμοποιώντας την ενδοδοντική χειρουργική ως παράδειγμα, τα μη συνταγογραφούμενα αναλγητικά, σε συνδυασμό με τα προαναφερθέντα τοπικά αναισθητικά μακράς δράσης, αποτελεί το πρότυπο θεραπείας. Αυτά τα ευρήματα δείχνουν ότι, όταν λαμβάνονται μαζί αυτά τα δύο φάρμακα, στις περισσότερες περιπτώσεις ενδοδοντικού πόνου, αποτελούν τα καλύτερα και πιο αποτελεσματικά φάρμακα έναντι των οπιοειδών.

 

Συμπέρασμα

Μία ενδελεχής κατανόηση της γένεσης του πόνου μπορεί να επιτρέψει στους κλινικούς να αντιμετωπίσουν με αποτελεσματικό τρόπο τον πόνο των ασθενών τους, χρησιμοποιώντας στρατηγικές οι οποίες βασίζονται στην τεκμηρίωση. Η διενέργεια της κατάλληλης τοπικής αναισθησίας και η παροχή λεπτομερών οδηγιών σχετικά με τη συνδυασμένη χρήση ιβουπροφαίνης και ακεταμινοφαίνης προσφέρουν αποτελεσματικές στρατηγικές για τον οδοντίατρο ο οποίος αναλαμβάνει το καθήκον της διαχείρισης του οξέος οδοντικού πόνου. Οι στρατηγικές αυτές συνοψίζονται στην Εικ. 6. Η παρατεθείσα στο παρόν άρθρο έρευνα υποδεικνύει τη χρήση 400 mg ιβουπροφαίνης σε συνδυασμό με 500 mg ακεταμινοφαίνης ως τη στρατηγική πρώτης γραμμής για την αντιμετώπιση του οδοντικού πόνου, είτε πρόκειται για προεγχειρητικό ή για μετεγχειρητικό πόνο. Εάν αυτός ο συνδυασμός αποδειχθεί ανεπαρκής, έχει δειχθεί ότι η αύξηση της δοσολογίας στα 800 mg ιβουπροφαίνης παρέχει τη μέγιστη δράση ανακούφισης του πόνου σε σύγκριση με άλλα διαθέσιμα συνταγογραφούμενα και μη συνταγογραφούμενα αναλγητικά που λαμβάνονται από το στόμα. Τα τοπικά αναισθητικά μπορούν να εξυπηρετήσουν ως ένα πολύτιμο συμπλήρωμα ή ακόμη και υποκατάστατο των αναλγητικών από το στόμα, παρέχοντας στοχευμένη και πλήρη ανακούφιση από τον πόνο στις περισσότερες περιπτώσεις, τόσο πριν την οριστική οδοντιατρική θεραπεία όσο και μετά από αυτήν.

Δεδομένης της ισχυρής τεκμηρίωσης ότι τα οπιοειδή όντως δεν αποτελούν το καλύτερο μέσον για τη διαχείριση του οδοντικού πόνου, όπως επίσης και των νέων κανονισμών που απαιτούν μία μείωση της χρήσης τους, οι κλινικοί θα πρέπει να εκπαιδεύουν τους ασθενείς τους σχετικά με την υψηλή αποτελεσματικότητα των εναλλακτικών των οπιοειδών φαρμάκων. Η υπενθύμιση στους ασθενείς των μειωμένων παρενεργειών αυτών των φαρμάκων, συμπεριλαμβανομένης της ναυτίας, του εμέτου και της δυσκοιλιότητας που συχνά συνοδεύουν τα οπιοειδή, είναι πιθανόν να αποδειχθεί πλεονεκτική. Επιπλέον, μία εμπεριστατωμένη συζήτηση των κινδύνων που σχετίζονται με τη χρήση των οπιοειδών αναλγητικών είναι πιθανόν να αποθαρρύνει τους ασθενείς από τη χρήση τους και, όταν είναι πράγματι απαραίτητα, να κρατά τους ασθενείς ενήμερους σχετικά με τους κινδύνους, ώστε να μειωθεί η πιθανή κατάχρηση. Η συνταγογράφηση ενός φαρμάκου θα ήταν συχνά απλούστερη και περιλαμβάνει λιγότερη συζήτηση με τον ασθενή, αλλά τα πιο μακροχρόνια αποτελέσματα μιας εμβριθούς συζήτησης μπορεί να έχει ως συνέπεια την πρόληψη μιας εξάρτησης, η οποία είναι δυνατόν να αλλάξει τη ζωή ενός ανθρώπου.